Bắt đầu quản lý quỹ Fidelity Magellan từ năm 1978 với tài sản khiêm tốn vỏn vẹn 20 triệu đô la nhưng đến năm 1990 khi Peter Lynch về hưu- nghĩa là chỉ 12 năm sau, tài sản của quỹ đã lên đến 14 tỷ đô la, tỷ suất sinh lợi hằng năm lên đến 29%. Đặc biệt trong suốt 12 năm điều hành Magellan, ông chưa từng có một năm thua lỗ. Quả là kỳ diệu!

Điều gì đã khiến Peter Lynch thành công đến như vậy? Thật bất ngờ khi biết thành công vĩ đại ấy lại đến từ những nguyên tắc nền tảng rất cơ bản trong việc lựa chọn cổ phiếu.

Nguyên tắc thứ nhất: Chỉ mua những cổ phiếu mà bạn hiểu rõ

Ngạc nhiên thay khi theo Lynch, công cụ nghiên cứu hữu ích nhất cho chúng ta đó chính là đôi mắt, đôi tai và các giác quan. Rất nhiều ý tưởng đầu tư cổ phiếu xuất hiện khi ông đang đi dạo quanh các cửa hàng bán rau quả hay trong lúc tán gẫu cùng bạn bè và gia đình. Ông cho rằng tất cả chúng ta đều có khả năng phân tích sơ bộ khi đang xem TV, nghe nhạc hay đọc báo. Hay ngay cả khi lái xe xuống phố, đi du lịch thì chúng ta đều có thể khám phá ra một ý tưởng đầu tư mới. Xét cho cùng, người tiêu dùng đại diện cho hơn 2 /3 tổng sản phẩm quốc nội của một quốc gia. Do vậy nếu điều gì đó thu hút bạn khi bạn là một người tiêu dùng thì nó cũng nên được bạn xem xét cân nhắc như một phi vụ đầu tư.

Nguyên tắc thứ hai: Luôn luôn “làm bài tập ở nhà”

Những quan sát đầu tiên luôn là bước khởi đầu tuyệt vời. Song để chúng trở thành những ý tưởng đầu tư tốt nhất thì rất cần thêm những nghiên cứu thông minh. Bạn đừng bao giờ nhầm lẫn cho rằng Lynch bảo chỉ cần những nghiên cứu đơn giản. Thực sự thì chính những nghiên cứu kỹ lưỡng và khắt khe mới là viên đá quan trọng đưa đến thành công của Lynch. Khi một ý tưởng đầu tư chợt lóe lên, ngay lập tức sau đó Lynch phải tiến hành xác định các giá trị cơ bản mà ông kỳ vọng sẽ gặp ở một cổ phiếu tốt:

* Phần trăm doanh số bán hàng: Nếu một công ty có sản phẩm hay dịch vụ hấp dẫn bạn ngay từ lần đầu tiên, hãy kiểm tra để chắc chắn rằng phần trăm doanh số bán hàng của nó đủ cao để cổ phiếu công ty ấy có ý nghĩa.
* Tỷ số PEG: chỉ số này được sử dụng để tính toán giá trị tiềm năng của một cổ phiếu. Nói rõ hơn nó cho thấy những kỳ vọng của nhà đầu tư đã được tính trong cổ phiếu như thế nào. Bạn nên tìm kiếm những công ty có mức tăng trưởng thu nhập cao và được định giá hợp lý. Hãy chú ý tỷ số PEG cần được đánh giá trong tương quan ngành và toàn bộ nền kinh tế.
* Quan tâm nhiều hơn đến những công ty có khả năng thanh khoản tốt và tỷ số nợ trên vốn cổ phần từ thấp đến trung bình: Dòng tiền mặt lớn và khả năng quản lý tài sản khôn ngoan sẽ giúp công ty có nhiều lựa chọn trong tất cả các môi trường kinh doanh

Nguyên tắc thứ ba: Chiến lược đầu tư cho dài hạn

Đối với Lynch cổ phiếu liên quan đến những dự báo cho khoảng 10 đến 20 năm. Nghĩa là ông chú trọng đến chiến lược đầu tư dài hạn. Theo ông, việc quyết định lựa chọn cổ phiếu trong tương quan 2 đến 3 năm, dự đoán khả năng tăng trưởng cao hơn hay thấp hơn của các công ty cũng giống như việc tung đồng xu xấp ngửa để quyết định vậy - đầy phiêu lưu mạo hiểm!

Có thể bạn rất khó tin vào triết lý này song những gì Lynch đã làm được, những huyền thoại nơi Wall Street đã cho thấy ông thành công đến thế nào khi đi theo triết lý của riêng mình. Lynch thật sự am hiểu về những công ty mà ông nắm giữ và lựa chọn rất cẩn thận, nếu tình hình không có gì thay đổi , ông sẽ không bán. Ông không cố gắng để tiên đoán thị trường hay chỉ ra hướng phát triển tương lai của toàn bộ nền kinh tế. Vì ông tin rằng không đáng để phải nỗ lực tin đoán sự thay đổi của thị trường trong ngắn hạn. Nếu tìm thấy một công ty đủ mạnh thì chắc chắn thu nhập của nó sẽ không ngừng tăng và dĩ nhiên cổ phiếu của nó sẽ ngày càng có giá trị.

Chỉ bằng việc giữ vững ý nghĩ tưởng chừng đơn giản ấy, Lynch đưa mục tiêu của mình nhắm vào một công việc quan trọng: đó là việc tìm kiếm những công ty tốt. Cũng từ chiến lược đầu tư dài hạn, Lynch trở thành người đầu tiên sáng tạo ra thuật ngữ ”tenbagger” –thuật ngữ mô tả loại cổ phiếu có giá trị tăng liên tục 10 lần ( tức 1000%). Ông tìm thấy những cổ phiếu này khi điều hành Magellan Fund. Nguyên tắc quan trọng số 1 là để tìm thấy một “tenbagger” là nhất thiết không được bán cổ phiếu khi nó mới chỉ tăng tới 40% hoặc thậm chí có tăng đến 100% đi chăng nữa.

Không nghi ngờ gì, khả năng lựa chọn cổ phiếu và sự thành công của ông là những bằng chứng xác thực đáng tin nhất cho thấy sự đúng đắn trong quan điểm đầu tư của Lynch. Ông đã trở thành bậc thầy không chỉ ở lĩnh vực nghiên cứu môi trường đầu tư của mình mà còn là bậc thầy trong việc hiểu thế giới trong hiện tại cũng như trong tương lai. Rất mong bằng học hỏi từ những kinh nghiệm của Lynch và bằng những quan sát của riêng mình, chúng ta sẽ học được cách đầu tư trong một “thế giới phẳng”, có được một quá trình đầu tư thú vị và có lợi nhuận.

Cắt giảm thua lỗ, phương tiện để thành công

Nếu bạn muốn trở thành một nhà đầu tư chứng khoán thành công, đây là quy luật đầu tiên và quan trọng nhất phải thuộc nằm lòng. Nguyên tắc này càng có ý nghĩa quan trọng hơn nếu đầu tư trong tài khoản vay mượn. Cắt giảm thua lỗ là cực kỳ cần thiết!

Dù mới bước chân vào thị trường chứng khoán hay đã là một nhà đầu tư giàu kinh nghiệm bạn sẽ vẫn có những giây phút chủ quan phá bỏ nguyên tắc này. Và nếu không cắt giảm thua lỗ kịp thời, không sớm thì muộn bạn sẽ chịu những sự thua lỗ nặng nề hơn. Tuy nhiên những con người tự tin bước chân vào thị trường chứng khoán thường thông minh và có kiến thức, chính những điều này cộng thêm cái tôi, tính ngoan cố và niềm kiêu hãnh sẽ khiến họ không dễ dàng tuân theo nguyên tắc cắt giảm thua lỗ này.

Vấn đề là bạn luôn mong muốn tìm kiếm lợi nhuận khi mua một loại chứng khoán, khi giá đi xuống rất khó để bán chúng đi và chấp nhận thua lỗ. Quả thật là rất khó để chấp nhận mình đã hành động sai lầm, người ta thường hay có xu hướng chờ đợi, hy vọng giá lên trở lại thay vì nên bán chúng đi.

Mọi thứ còn trở lên tồi tệ hơn khi bạn vừa bán chứng khoán đi thì giá bắt đầu lên trở lại. Bạn sẽ thực sự bị bối rối và cho rằng cắt giảm thua lỗ là một chính sách tồi.

Có bao giờ bạn nghĩ rằng sự thua lỗ là cực kỳ nguy hiểm? Bạn sẽ dễ dàng mất đi sự thông minh và tỉnh táo cần có. Thông thường đây là thời điểm hầu hết các nhà đầu tư tiếp tục phạm sai lầm và thực sự trở lên rối rắm khủng hoảng.

Hãy tự hỏi mình câu hỏi sau: Bạn có mua bảo hiểm hoả hoạn cho ngôi nhà của bạn vào năm ngoái? Ngôi nhà của bạn đã bị thiêu trụi chăng? Nếu nó không bị cháy, bạn đã làm sai vì đã lãng phí tiền bạc trong việc mua bảo hiểm? Bạn sẽ từ chối mua bảo hiểm năm sau? Tại sao bạn mua bảo hiểm hoả hoạn cho ngôi nhà? Bởi vì bạn biết ngôi nhà của bạn sẽ bị cháy?

Không! Bạn mua bảo hiểm hoả hoạn để bảo vệ bản thân, chống lại khả năng có thể bị sự mất mát lớn ảnh hưởng trầm trọng đến khả năng tài chính, rất khó để hồi phục.

Đó cũng là tất cả lý do tại sao phải cắt giảm thua lỗ.

Khi nào sẽ bán chứng khoán thua lỗ?

Theo Loeb, đó là khi giá giảm 10% so với giá mua ban đầu đây có lẽ là một quy luật tốt cho những nhà đầu tư mới tham gia vào thị trưởng. Nhưng nếu bạn đã có kinh nghiệm, biết sử dụng các đồ thị để xác định thời điểm mua bán chính xác hơn, nên cắt giảm tại mức 7% hoặc 8%. Bằng cách này bạn đã mua một hợp đồng bảo hiểm để bảo vệ khỏi nhưng thua lỗ lớn hơn.

Như vậy, ngay cả với khả năng thành công và thất bại ngang nhau khi mua một loại chứng khoán, bạn có thể lời đến tối đa trong khi chỉ thua lỗ một số tiền đã xác định. Nếu bạn để giá cổ phiếu rớt tới 50%, bạn sẽ phải tìm kiếm 100% lợi nhuận với số tiền còn lại. Nhưng những loại cổ phiếu tăng giá gấp đôi thì không nhiều!

Không ai có thể đúng trong tất cả mọi quyết định của mình, bạn có biết Foster Friess, người điều hành quỹ hỗ tương Brandywine, một trong những quỹ hỗ tương đầu tư luôn được xếp vào hạng ưu việt nhất có tỷ lệ phần trăm sai lầm trong những quyết định của mình là bao nhiêu không? Đôi khi lên tới 40%. Vậy mà ông vẫn đạt được những kết quả kinh doanh đáng ghen tỵ bởi vì khoản thua lỗ ấy nói chung luôn thấp hơn khoản lợi nhuận do những phi vụ thành công mang lại.

Thị trường chứng khoán, khoảng cách giữa thành công và thất bại là rất mong manh, không một nhà đầu tư huyền thoại nào của hôm qua, hôm nay và cả ngày sau nữa không gặp phải bất kỳ thất bại nào trong cuộc đời kinh doanh của mình. Họ thành công bởi vì họ biết cách cắt giảm thua lỗ tới mức tối thiểu và tìm kiếm lợi nhuận tới mức tối đa. Thế thôi!

Mất khoảng bao nhiêu thời gian để trở thành một nhà đầu tư giỏi?

Thực chất thị trường chứng khoán là một cuộc đấu trí, kinh nghiệm đóng một vai trò rất quan trọng. Đừng bao giờ vội vã đổ hết gia tài của mình vào thị trường ngay ngày đầu tiên. Thông thường bạn phải mất khoảng hai tới ba năm để có thể rút ra những quy luật, phối hợp sự phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật, tình hình thị trường và các nguyên tắc đầu tư với nhau.

Thời gian trôi qua, càng ngày bạn sẽ càng có những lựa chọn chính xác hơn, số tiền 8% bạn cho phép mình thua lỗ mỗi loại chứng khoán sẽ giảm đáng kể. Thêm vào đó những thất bại nhỏ bé sẽ được bù đắp bằng những lợi nhuận lớn hơn từ những phi vụ mua bán thành công mang lại.

Hãy coi 8% thất bại ấy là học phí cho những gì bạn học được sau một phi vụ không thành công. Những nhà đầu tư lớn cho rằng chấp nhận thất bại ở một mức độ vừa phải là một quyết định hợp lý. Họ không cho rằng đó là một sự lãng phí tiền bạc, vì họ hy vọng sự thất bại ấy sẽ đem lại và sẽ được trang trải bằng những thành công trong tương lai.

Đừng quá vội vã mơ tới những thành công vĩ đại, những lợi nhuận khổng lồ ngay lập tức, tục ngữ phương Đông có câu “Dục tốc bất đạt”. Một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp không thể được đào tạo trong vòng ba tháng, và cũng chẳng thể nào có một nhà đầu tư thành công ngay lập tức trong thời gian ấy.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa những con người thành công và những người khác đó là họ xác định được mục tiêu, phương thức hoàn thành mục tiêu và kiên trì theo đuổi nó!

Tại sao chúng ta chọn mức thua lỗ 8%?

Nếu bạn cắt giảm thua lỗ tại mức 8%, điều này sẽ cho phép bạn tồn tại để tiếp tục đầu tư. Rất nhiều người đã đi tới chỗ phá sản vì họ đã quá mê muội với những loại cổ phiếu trong tay. Họ không thể đối mặt và thừa nhận sai lầm do đó cũng không thể thi hành những quyết định bán đầy khó khăn. Chính sự do dự khi tới thời điểm cần bán sẽ khiến họ phải chịu đựng những thất bại nặng nề hơn không sớm thì muộn. Và những thất bại nặng nề sẽ làm bạn mất đi sự tin tưởng, khiến bạn sợ hãi hoang mang, đây là những thứ tuyệt đối không thể để xảy ra nếu bạn còn tiếp tục muốn đầu tư.

Nếu bạn cắt giảm thua lỗ tại mức 7% hoặc 8% và bán một loại cổ phiếu khi giá của nó tăng khoảng 25%, bạn có thể chỉ cần quyết định đúng một lần trong khi bạn được phạm sai lầm tới ba lần, mà vẫn không bị rơi vào tình trạng rắc rối.

Chiến thuật đầu tư thường được áp dụng là hãy giữ các loại chứng khoán đang phát triển tốt để chờ đợi những lợi nhuận lớn, trong khi hãy bán ngay những loại chứng khoán không hiệu quả để giảm thua lỗ tới mức thấp nhất có thể

Bài viết này mong muốn chia sẻ một trong những cách thức tiếp cận CP tốt theo phong cách của nhà đầu tư vĩ đại Warrent Buffet.

Theo NĐT huyền thoại này, một CP được coi là "TỐT" nếu thỏa mãn được 5 tiêu chí chính như sau:

1/ Lợi nhuận để tăng trưởng

Một Cty không tăng trưởng là một Cty chết, chính vì vậy, lợi nhuận Cty làm ra cần được tái đầu tư để DN phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Tùy từng ngành nghề cũng như giai đoạn phát triển khác nhau mà tỉ lệ lợi nhuận giữ lại khác nhau. Mức tăng trưởng 10-15%/năm được coi là hợp lý, từ 20% trở lên được coi là xuất sắc.

2/ Tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu

Chỉ tiêu lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đo lường khả năng sinh lời của 1 đồng vốn chủ sở hữu bỏ ra để kinh doanh càng cao càng tốt. Tuy nhiên, đây không phải là tiêu chí duy nhất, mà là khả năng sử dụng hợp lý lợi nhuận cao đó vào mục tiêu tăng trưởng dài hạn. Thông thường ở Việt Nam ROE của các DN niêm yết khoảng 10-15%, ROE từ 20% trở lên thường chỉ có ở các DN ở giai đoạn đầu mới phát triển hoặc trong ngành đặc thù.

3/ Nợ vay ở mức hợp lý tối thiểu

Nợ vay được phép tính lãi vay như một dạng chi phí (chi phí tài chính) và được khấu trừ thuế, trong khi vốn chủ sở hữu sử dụng trong kinh doanh vẫn không được miễn giảm thuế. Vì vậy, các DN thường có xu hướng vay càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, tiêu chí là mức nợ vay phải hợp lý tối thiểu, đủ để phát triển sản xuất kinh doanh, đồng thời tận dụng ưu đãi về thuế đối với chi phí lãi vay, đồng thời đảm bảo lợi ích cổ đông.

4/ Ban lãnh đạo mạnh

Ban lãnh đạo của DN chính là linh hồn của DN. Một DN chỉ có thể mạnh, phát triển bền vững trong trường hợp, lãnh đạo DN có trình độ chuyên môn, tâm huyết với ngành nghề, cam kết và nỗ lực phát triển DN lâu dài, bền vững, mọi quyết định đều đảm bảo cam kết vì lợi ích của cổ đông.

5/ Mô hình kinh doanh đơn giản

Xuất phát từ quan điểm, không đầu tư vào doanh nghiệp mà chúng ta không hiểu rõ bản chất kinh doanh, việc đi từ những DN có mô hình kinh doanh phổ thông, đơn giản là điều cần thiết. Kinh doanh đa ngành sẽ khiến cho việc quản lý khó khăn hơn, hiệu quả kinh doanh có thể giảm và có thể khiến DN mất định hướng.

Dưới đây là phân tích minh họa (không hàm ý khuyến cáo đầu tư) với Cty Everpia Việt Nam.

Tiền thân là một DN Hàn Quốc trong lĩnh vực sản xuất và phân phối chăn, ga, gối đệm hoạt động tại Việt Nam từ năm 1994, DN trên đã chuyển hình thức sang Cty cổ phần từ năm 2007 và được biết đến rộng rãi trên toàn quốc với thương hiệu chăn, ga, gối đệm Everon.

Về tình hình kinh doanh

Từ mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế -10% trong năm 2006, Everpia đã đạt mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế ở mức rất cao là 62% (2007) và 146% (2008). Mức tăng trưởng của Everpia cho thấy DN đã có 2 năm tăng trưởng vượt bậc. ROE của Everpia duy trì ở mức cao và ổn định 25-30% năm. Trong năm 2008, ROE tăng trưởng 45%.  EPS đạt xấp xỉ 6.194 đ/ CP (tính trên số lượng CP lưu hành ngày 31.12.2008). Chỉ số ROIC (suất sinh lợi trên vốn đầu tư) cũng tăng 52,8% so với năm 2007 (26,6%), (-> đáp ứng tốt tiêu chí 2 về kinh doanh - tỉ suất lợi nhuận).

Về mô hình kinh doanh

Cty thực hiện chu trình sản xuất - thương mại khép kín với một nhãn hiệu sản phẩm duy nhất Everon giúp xây dựng một mô hình kinh doanh đơn giản, quản lý gọn nhẹ, thông suốt giữa các giai đoạn khác nhau trong quá trình sản xuất, thương mại sản phẩm ( -> đáp ứng tốt tiêu chí 5 - mô hình kinh doanh đơn giản).

Về tài chính và cơ cấu tài chính

Cty công bố và duy trì việc trả cổ tức hằng năm với tỉ lệ 12%, lợi nhuận giữ lại được dùng để tái sản xuất phát triển theo định hướng chiến lược đề ra nhằm đảm bảo mục tiêu tăng trưởng từ 30%/năm trở lên, (-> đáp ứng tốt tiêu chí 1 - đảm bảo mối quan hệ giữa lợi nhuận và tăng trưởng).

Về nợ vay

Các khoản nợ của Everpia chủ yếu là nợ ngắn hạn với số liệu cuối năm 2008 chỉ khoảng 3 tỉ đồng, trong khi các DN cùng ngành có xu hướng duy trì nợ tài chính cao ~30% tổng nguồn vốn. Cơ cấu nợ/tổng nguồn vốn giảm mạnh từ 72% (năm 2005) xuống còn 30% (năm 2008). Việc bán cổ phần cho Tập đoàn Mirae Asset (1,2 triệu USD, giá 40.000 đ/cổ phần), Tập đoàn Dream Fund 1 (0.5 triệu USD, 40.000đồng/cổ phần) và phát hành trái phiếu chuyển đổi cho Cty TNHH đầu tư KB-Hàn Quốc (1 triệu USD) đã giúp Cty giảm bớt gánh nợ ngân hàng, qua đó giảm sức ép trả lãi suất trong thời kỳ lạm phát tăng dần trong những năm qua (-> thỏa mãn tiêu chí 3 - nợ vay ở mức tối thiểu hợp lý).

Warrent Buffett được cả thế giới nể phục và gọi là nhà đầu tư thành công nhất của mọi thời đại. Tuy nhiên, trong bức thư thường niên gửi tới cổ đông của Công ty Bershire Hathaway, ông đã kể về những sai lầm đầu tư lớn nhất của mình. Điều đáng nói là có rất nhiều bài học vô giá được rút ra từ đây.

Câu chuyện với Công ty Conoco Phillips: Mua ở mức giá sai

Năm 2008, Buffett mua một lượng lớn cổ phần của Conoco Phillips (COP) với mục đích đầu cơ vào giá năng lượng trong tương lai. Buffett cho rằng, nhiều người sẽ đồng ý về việc giá dầu hỏa sẽ tăng trong dài hạn, do đó, COP chắc chắn kiếm được lợi nhuận. Tuy nhiên, vụ đầu tư này kết thúc không như mong đợi bởi Buffett đã mua vào ở mức giá quá cao. Kết quả là Berkshire bị lỗ nhiều tỷ USD. Như vậy, một công ty làm ăn tốt không đồng nghĩa với một vụ đầu tư tuyệt vời nếu giá cổ phiếu bạn mua ở mức không hợp lý.

Bài học rút ra: Nhà đầu tư rất dễ bị sự hưng phấn cuốn đi khi gặp trạng thái thị trường tăng điểm đồng loạt. Lúc này, chúng ta thường mua cổ phiếu ở mức giá mà đáng lẽ không nên mua. Những người kiểm soát được cảm xúc của mình thường phân tích một cách khách quan hơn. Một nhà đầu tư có trạng thái tâm lý độc lập hơn so với thị trường có thể nhận ra rằng, giá dầu thô liên tục biến động với biên độ rất mạnh và cổ phiếu của các công ty dầu mỏ từ lâu đã trở thành “bong bóng” sắp vỡ.

Buffett bình luận: Khi đầu tư, sự lạc quan là bạn của chúng ta. Nhưng hưng phấn quá mức lại là kẻ thù.

Câu chuyện với Công ty U.S.Air: Lẫn lộn giữa tăng trưởng thu nhập hàng năm với sự thành công của doanh nghiệp

Năm 1989, Buffett mua cổ phiếu ưu đãi của U.S.Air bởi công ty này đạt được mức tăng trưởng hằng năm rất cao. Nhưng vụ đầu tư này nhanh chóng trở thành mối lo cho Buffett khi U.S.Air không có đủ lợi nhuận để trả cổ tức cho cổ phiếu ưu đãi. Rất may mắn, sau đó Buffett thanh lý được lô cổ phiếu này ở mức có lợi nhuận. Mặc dù vậy, Buffett cũng nhận ra rằng, lợi nhuận thu được từ vụ làm ăn này là nhờ vào may mắn và trạng thái hưng phấn quá mức của thị trường.

Bài học rút ra: Năm 2007, Buffett đã chỉ ra rất rõ trong thư của mình: Đôi khi, nếu nhìn vào tăng trưởng doanh thu của một doanh nghiệp, chúng ta có thể thấy họ đang làm ăn rất tốt. Tuy nhiên, muốn duy trì sự tăng trưởng đó, cần phải bỏ ra một lượng vốn khổng lồ. Trong trường hợp của ngành hàng không luôn cần có máy bay mới để mở rộng doanh thu, vấn đề của dạng doanh nghiệp đòi hỏi vốn lớn này là khi doanh nghiệp đạt được lượng doanh thu lớn thì nó lại chìm sâu thêm vào trong nợ nần. Nó chỉ có thể để lại rất ít dành cho cổ đông và dễ rơi vào tình trạng phá sản nếu kinh doanh bị giảm sút.

Buffett bình luận: Các nhà đầu tư đã đổ tiền vào một cái hố không đáy, bị hấp dẫn bởi sự tăng trưởng, trong khi đáng lẽ họ phải tránh xa nó.

Câu chuyện với Công ty Dexter Shoes: Đầu tư vào một doanh nghiệp không có lợi thế cạnh tranh

Năm 1993, Buffett mua cổ phiếu của một công ty giầy mang tên Dexter Shoes. Sự đầu tư của ông vào hãng này nhanh chóng trở thành một thảm hoạ, bởi lợi thế cạnh tranh dài hạn của công ty nhanh chóng biến mất. "Điều mà tôi đã đánh giá được là lợi thế cạnh tranh của công ty này đã biến mất trong vòng vài năm", Buffett nói và cho rằng, đây là vụ đầu tư tệ hại nhất mà ông từng thực hiện. Nó khiến cổ đông của Berkshire Hathaway mất 3,5 tỷ USD.

Bài học rút ra: Các doanh nghiệp chỉ có thể kiếm lợi nhuận cao khi có lợi thế cạnh tranh đặc biệt so với các doanh nghiệp khác trong cùng khu vực kinh doanh. Wal-Mart bán hàng với giá cực rẻ. Honda tạo ra xe với chất lượng tuyệt vời. Khi doanh nghiệp còn có thể cung cấp những thứ tốt hơn nhiều so với doanh nghiệp khác thì nó còn tạo ra tỷ lệ lợi nhuận cao. Nếu không, lợi nhuận cao thu hút các đối thủ cạnh tranh và các đối tượng này sẽ nhanh chóng giành hết phần lợi nhuận của doanh nghiệp.

Buffett bình luận: "Một doanh nghiệp tuyệt vời đúng nghĩa phải có bí quyết riêng lâu dài bảo vệ cho lợi nhuận tuyệt hảo đem lại từ vốn đầu tư".

Khi còn nhỏ, Warren Buffett phụ việc trong cửa hàng thịt nhỏ của ông nội và điều này đã dạy cho nhà tỷ phú tương lai giá trị của làm việc chăm chỉ. Cha của ông là một nhà môi giới chứng khoán, vì thế Buffett có cơ hội tiếp cận với ngành này từ rất sớm. Khi ông khởi nghiệp, đầu tư giá trị là một khái niệm ít được biết đến, và chính nhờ thực hiện đầu tư lâu dài này mà Buffett trở thành nhà đầu tư huyền thoại của thế giới.

"Bí kíp" đầu tư của vị tỷ phú chứng khoán đã được trang tin Forexcare hé lộ.

Warren Buffett từng học ở trường Benjamin Graham và thu nạp được từ đây kiến thức về đầu tư giá trị, một khái niệm vẫn còn mới mẻ ở thời điểm ông khởi nghiệp. Nhà đầu tư giá trị tìm kiếm những cổ phiếu có thị giá thấp hơn giá trị thực của chúng. Thực ra không có công thức cụ thể nào để tính được giá cổ phiếu thấp hơn giá trị thực ở mức nào. Cách phổ biến nhất là đánh giá các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp, và nhà đầu tư giá trị sẽ tìm mua những mã mà họ cho rằng phần lớn những người khác không nhìn ra tiềm năng của chúng.

Nhưng Warren Buffett đẩy cách đầu tư này lên một nấc cao hơn, khi ông không chỉ nhìn nhận cổ phiếu đắt hay rẻ dựa vào sự đánh giá của quy luật cung cầu, mà là khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của chính doanh nghiệp. Thực tế, nhà đầu tư huyền thoại không hề bận tâm đến hoạt động của thị truờng. Khi đầu tư vào một cổ phiếu nào đó, ông không quan tâm sau vài năm nữa thị trường có nhận ra giá trị của mã đó hay không, mà là trong những năm tới doanh nghiệp này sẽ kiếm ra bao nhiêu tiền.

Dưới đây là 6 câu hỏi Warren Buffett sử dụng hiện thực hoá quan điểm đầu tư giá trị của mình:

1. Công ty có hoạt động ổn định không?

Nhà đầu tư trứơc hết nhìn vào ROE, bởi đôi khi lợi nhuận trên cổ phiếu (ROE) được coi là lợi nhuận mà cổ đông có đựoc từ khoản đầu tư của mình. Nó cho thấy tỷ lệ nhà đầu tư có thể thu lợi từ cổ phiếu. Buffett luôn nhìn vào ROE để biết doanh nghiệp mục tiêu có hoạt động ổn định và có hiệu quả so với các doanh nghiệp cùng ngành hay không.

2. Công ty có tránh được tình trạng nợ quá lớn không?

Tỷ lệ vốn trên cổ phần là một yếu tố quan trọng khác mà Buffett thường xem xét rất kỹ lưỡng. Nhà đầu tư giá trị sẽ tìm mua cổ phiếu của những doanh nghiệp có khoản nợ nhỏ, như vậy có nghĩa là lợi nhuận sẽ chủ yếu bắt nguồn từ vốn của cổ đông chứ không phải từ vốn vay.

3. Biên lợi nhuận có cao không? Có khả năng tăng nữa không?

Khả năng sinh lời của một doanh nghiệp phụ thuộc không chỉ vào biên lợi nhuận tốt mà còn vào mức tăng ổn định của biên lợi nhuận này. Để biết đựoc chính xác sức khỏe của doanh nghiệp, cần nhìn lại biên lợi nhuận trong vòng 5 năm gần nhất. Biên lợi nhuận lớn cho thấy doanh nghiệp hoạt động tốt, và lãnh đạo doanh nghiệp rất có khả năng điều hành và quản lý chi phí.

4. Công ty đã trở thành doanh nghiệp đại chúng bao lâu?

Buffett chỉ quan tâm đến những doanh nghiệp đã chào bán cổ phần rộng rãi được ít nhất 10 năm. Vì thế, những công ty mới thực hiện IPO đều không lọt vào "mắt xanh" của ông. Buffett hoàn toàn có lý do để đưa ra tiêu chí này, bởi nhà đầu tư giá trị chỉ nhắm đến những doanh nghiệp đã được thời gian thử thách và vẫn đang bị thị trường định giá thấp.

5. Sản phẩm của công ty có phụ thuộc vào loại hàng hoá nào không?

Tiêu chí này thoạt nhìn có vẻ cực đoan, nhưng thực tế Buffett thường tránh những doanh nghiệp có sản phẩm kém nổi bật so với các đối thủ cùng ngành và lại phụ thuộc nhiều vào các nguyên nhiên liệu đầu vào như dầu mỏ hay khí đốt. Ông quan niệm, nếu doanh nghiệp không có gì khác biệt so với các đối thủ thì cũng ít có khả năng sinh lời vượt bậc.

6. Giá cổ phiếu có thấp hơn giá trị thực đến 25% không?

Sau khi tìm được những cổ phiếu đáp ứng được cả 5 câu hỏi ở trên, thì nhà đầu tư phải trả lời câu hỏi cuối cùng và cũng là khó nhất này. Phát hiện cổ phiếu đang bị định giá thấp cũng chính là kỹ năng quan trọng nhất của Buffett. Để trả lời câu hỏi này, nhà đầu tư cần phân tích một loạt dữ liệu cơ bản của doanh nghiệp (lợi nhuận, doanh thu và tài sản) và giá trị thanh khoản - doanh nghiệp này có giá bao nhiêu nếu nó được bán lại khi phá sản. Giá trị thanh khoản không bao gồm thương hiệu của doanh nghiệp.

Khi tính xong các giá trị này, Buffett so sánh với vốn hoá hiện tại của doanh nghiệp. Nếu giá trị theo tính toán của ông cao hơn vốn hoá thị trường ít nhất 25% thì đó chính là doanh nghiệp đáng được ông đầu tư. Nghe có vẻ dễ dàng, nhưng toàn bộ bí quyết thành công Warren Buffett lại nằm ở cách ông tính giá trị của những doanh nghiệp trong "tầm ngắm".

1- Đừng chú ý đến cổ tức ngay, hãy xem Công ty đó ở trong ngành nào trước

Chính vấn đề tưởng trừng không liên quan trực tiếp đến giá cổ phiếu này lại là một trong những nhân tố quan trọng nhất quyết định cổ phiếu đó có tăng giá nhiều hày không trong tương lai. Nếu một Công ty chuyên tư vấn du học niêm yết trên thị trường chứng khoán, giá của nó đương nhiên khó có thể cao được bởi đa số các Công ty du học là các Công ty loại OMS tức chỉ hoạt động quy mô nhỏ, phụ thuộc vào tài năng và sự chăm chỉ của một hay vài người, giống như cây bonsai, khó có thể lớn lên và nhân rộng được quy mô. Trong khi đó, nếu các Công ty trong ngành tài chính, các Ngân hàng, Công ty xây dựng, bất động sản (đúng nghĩa chứ không phải là “cò nhà”), Công ty hàng tiêu dùng nhanh, Công ty truyền thông… thì khả năng mở rộng quy mô hoạt động, tăng cường kinh doanh là rất lớn. Vinamilk, Kinh Đô, REE, Sacombank, Ngân hàng ACB, Sudico... giá cao điều đầu tiên đều do họ thuộc các ngành đầy triển vọng này.

2- Có hay không khả năng mở rộng kinh doanh?

Vấn đề này chính là vấn đề phải xem xét tiếp theo. Nếu một Công ty có khả năng mở rộng liên tục quy mô sán xuất kinh doanh của mình thì giá của chúng sẽ tăng, đó là điều đương nhiên. Dẫn chứng sắc nét có thể đưa ra ngay là giả định có 2 Công ty cùng có cụm từ thủy điện trên tên giao dịch như "Công ty Thủy điện ABC" và "Công ty Đầu tư Thủy điện XYZ" thì giá của Công ty thứ hai đương nhiên sẽ cao, còn Công ty thứ nhất sẽ khó lòng lên đến đầu 4x, trong khi đó, nếu Công ty thứ hai có thể lên đến trên 10x, thậm chí 20x là bình thưởng. Giá chênh như vậy là dễ hiểu bởi Công ty thứ nhất chỉ có 1 nhà máy thủy điện duy nhất. Nhà máy này xây một lần rồi thôi, không có khả năng mở rộng sản xuất, không đắp cao đập lên được, không lắp thêm máy, không tăng công suất phát điện được, nhà đầu tư chí có thể trông vào cố tức mà thôi. Trong khi đó, ở Công ty thứ hai, vốn điêu lệ ban đầu có thể chỉ là 50 tỷ, song Công ty lại có khả năng tham gia đầu tư vào rất nhiều: 10, 100 và hơn nữa các Nhà máy thủy điện nên vốn đầu tư có thể tăng tương ứng và quyền lợi của nhà đầu tư tăng theo đà đó.

3- Nhìn vào cả quá trình thay vì chỉ vào một thời điểm

Lịch sử một Công ty nói lên nhiều điều. Trước hết nếu Công ty đó có cả một lịch sử rất dài nhưng các "chỉ số cơ thể" hiện đều nhàng nhàng thì khó có đột biến đáng mừng cho nhà đầu tư bởi thời gian đã chứng minh Công ty đó không có gì xuất sắc. Nếu 5 năm trước, các chỉ số tài chính của Công ty tốt, song vào thời điểm nhà đầu tư xem xét, chỉ số đó đang tụt dần thì hãy cẩn thận: dù chí số đó, vào thời điểm đó đã tốt song có gì đám bảo nó sẽ không tụt dốc tiếp?

4- Nhìn vào đội ngũ, hơn là chỉ nhìn vào chỉ số tài chính

Lịch sử các Công ty hay ngân hàng Việt Nam đã chứng minh là vấn đề đội ngũ nói chung và đội ngũ quản lý là vô cùng quan trọng với một Công ty. Nếu các nhân tố nói trên căn bản tốt, có đội ngũ tốt, Công ty đó sẽ ăn nên làm ra và trong trường hợp đó, lợi nhuận của nhà đầu tư sẽ cao hơn nhiều. Thậm chí lịch sử đã chứng minh nếu một doanh nghiệp đang kém nhưng xuất hiện một đội ngũ tốt thì doanh nghiệp đó vẫn có thể lội ngược dòng. VP Bank là một trường hợp điển hình. Vào năm 2002, VP Bank vẫn đang trong tình trạng bị kiểm soát đặc biệt. Nhưng sau đó, với sự thay đổi nhân sự, với quyết tâm cao và định hướng đúng, ngân hàng này không những ra khỏi tình trạng bị kiểm soát đặc biệt mà còn có nhiều bước phát triển ngoạn mục, trở thành một trong những ngân hàng lớn nhất và tốt nhất. Giá cổ phiếu vào thời điểm đó thường được mua bán dưới mệnh giá (thậm chí lúc thấp nhất chỉ còn 0,25 lần mệnh giá) đã nhanh chóng lên đến cao nhất khoảng 7,4 lần mệnh giá.

5- Hãy lưu ý đến các cổ đông là pháp nhân

Các cổ đông pháp nhân có vai trò khá quan trọng với cổ phiếu của một Công ty. Nếu trong số cổ đông đó, có nhiều ngân hàng, Công ty tài chính, các Công ty có tên tuổi, đó chắc chắn là một điểm căn cứ để "lên điểm” của cổ phiếu đó. Điểm của Công ty càng lên nếu đó là các Công ty hay ngân hàng nước ngoài, Công ty cổ phần, ngân hàng thương mại cổ phần.

6- Chú ý đến động thái của các quỹ đầu tư

Ở Việt Nam hiện tại, còn quá ít các quỹ đầu tư song nhà đầu tư cũng nên chú ý đến động thải của các quỹ này. Các quỹ thường có "giác quan" rất nhạy nên họ sẽ quyết định đầu tư vào những nơi nào có triển vọng nhất. Tuy nhiên, ngược lại, cũng có nhiều Công ty tốt song không muốn bán cho các quỹ này bởi nhiều quỹ chỉ muốn gặt hái lợi nhuận đơn thuần và thường đầu tư theo kiểu ngắn hạn, nếu có lời là có thể bán ngay.

7- Cần có thông tin rõ ràng

Tất nhiên, đây là một việc quan trọng khi xem xét đầu tư vào cổ phiếu của một Công ty nào đó. Không nên mua cổ phiếu khi không có đầy đủ thông tin cần thiết về Công ty đó. Hệ thống thông tin và các quy định về công bố thông tin của các Công ty khi phát hành cổ phiếu ở nước ta còn rất sơ sài. Với Công ty lên sàn niêm yết, mọi việc đơn giản hơn vì ít nhất Công ty đó phải có cáo bạch. Đối với Công ty mới có cổ phiếu OTC, bạn cũng nên đòi người bán phải cung cấp thông tin như báo cáo tài chính hàng năm, báo cáo kiểm toán.

8- Chú ý đến các chỉ số tài chính và P/E của Công ty

Có nhiều cách tính chỉ số P/E, nhà đầu tư có thể tham khảo trên các cuốn sách về chứng khoán được bán rất nhiều ở các hiệu sách khắp cả nước. Nhưng quan trọng hơn, chỉ số thế nào thì mua, chỉ số nào thì không mua?

Theo các chuyên gia chứng khoán, nếu P/E của một Công ty ở mức dưới 12, bạn có thể mua cổ phiếu đó mà không cần cân nhắc gì nhiều. Nếu P/E ở mức 12 - 18 nên cân nhắc và hỏi ý kiến chuyên gia xem có nên đâfu tư hay không. Còn nếu P/E ở mức trên 18, thường chỉ nên bán. Đây là các cột mốc song chi có tính tương đối và luôn phải xem xét đến các nhân tố tương lai (nhất là các quyền lợi sắp phát sinh, yếu tố ngành nghề… để "tính lại" P/E trong tương lai gần là bao nhiêu rồi mới nên kết luận là mua hay bán.

9- Không thể thiếu các “nhân tố vô hình”

Một điều các chuyên gia của chúng ta thường không nhắc đền nhiều nhưng lại là câu hỏi mà các nhà đầu tư khôn ngoan bao giờ cũng hỏi khi tìm hiểu về một cổ phiếu, đó là các giá trị mô hình của doanh nghiệp đã được tính đến chưa và nếu tính thì giá là bao nhiêu. Giá đó là đắt hay rẻ? Giá trị mô hình này có thể là lợi thế thương mại. Thí dụ như PV Driuing có lợi thế độc tôn trong ngành dầu khí là một nhân tố phải tính đến của Công ty này. Cavico Mining có một hợp đồng khai mỏ lớn và lâu dài đến khoảng 15 năm liền đảm bảo công ăn việc làm trong một thời gian dài cũng là lợi thế. Vinamilk có thương hiệu và một loạt nhãn hiệu nổi tiếng, đã ăn vào tâm trí người tiêu dùng cũng là lợi thế lớn trên thị trường.

Tìm cổ phiếu như thế nào?

Bước 1: Hãy tìm hiểu những báo cáo tài chính công khai của các doanh nghiệp mà có những thông tin liên quan đến chứng khoán.

Bước 2: Hãy phân tích những bản báo cáo hàng quý của công ty đó trong vòng hai hoặc ba năm trở lại đây, và đặc biệt chú ý đến xu hướng lợi nhuận tính theo cổ phiếu và doanh thu của công ty.

Bước 3: Hãy tìm cho mình một công ty có xu thế tăng trưởng ổn định nhất về lợi nhuận tính trên cổ phiếu.

Bước 4: Hãy tính tỉ lệ giá cả - lợi nhuận (tỉ lệ PE) của công ty đó, vì đây là một thước đo giá trị của cổ phiếu. (Tính tỉ lệ này bằng cách chia giá cổ phiếu cho lợi nhuận hàng năm tính theo cổ phiếu.)

Bước 5: Hãy so sánh tỉ lệ PE đó với các quy chuẩn của ngành và với tỉ lệ của chỉ số S&P 500. Tỉ lệ này càng thấp thì giá cổ phiếu càng rẻ so với lợi nhuận.

Bước 6: Hãy chú ý đến cả các món nợ của công ty đó. Vì vậy phải kiểm tra bảng cân đối kế toán của công ty và tìm đến phần thông tin về các món nợ dài hạn.

Bước 7: Ngoài ra cũng cần phải chú ý đến bảng lưu chuyển tiền tệ trong các báo cáo tài chính đó để xem tiền được lưu chuyển như thế nào trong hoạt động kinh doanh của công ty. Bởi vì chắc hẳn rằng bạn sẽ muốn nhìn thấy một bảng lưu chuyển tiền tệ có lãi chứ không phải là thua lỗ.

Mua cổ phiếu như thế nào?

Bước 1: Hãy trang bị cho bản thân đầy đủ những kiến thức về loại cổ phiếu trước khi bạn quyết định mua.

Bước 2: Hãy quyết định xem mình cần những gì từ người môi giới chứng khoán. Liệu mình có cần phải gặp trực tiếp người đó không? Liệu chỉ liên lạc với người đó qua điện thoại thôi có được không? Có phải giá cả là mối quan tâm duy nhất của bạn không? Có phải bạn chỉ muốn mua hoặc bán cổ phiếu hay là bạn còn muốn đầu tư cả vào những loại khác như quỹ tương hỗ, trái phiếu hay thậm chí cả cổ phiếu của nước ngoài.

Bước 3: Hãy chọn một nhà môi giới hoặc một công ty môi giới để thay bạn mua những cổ phiếu bạn muốn. Bạn có cần thật nhiều lời khuyên hay không? Nếu câu trả lời là có thì hãy tìm đến một hãng môi giới với dịch vụ trọn gói. Các nhà môi giới càng rẻ tiền sẽ càng cung cấp cho bạn ít lời khuyên mà bạn muốn. Nếu bạn khá tự tin vào khả năng của mình rồi và muốn mua các cổ phiếu giá rẻ? Vậy thì hãy thử tìm đến những lời khuyên và môi giới trên mạng Internet xem sao.

Bước 4: Hãy liên lạc với người môi giới hoặc công ty môi giới chứng khoán để xin một lá đơn, và yêu cầu mở một tài khoản giao dịch chứng khoán.

Bước 5: Khi tài khoản đã được mở bạn có thể bắt đầu ngay việc mua hay bán cổ phiếu của mình.

Bước 6: Hãy rà soát lại các bản báo cáo bạn nhận được và đánh giá lại những gì đang diễn ra trên danh mục đầu tư của mình để xem bạn có đang đi đúng hướng để đạt được những mục tiêu trong đầu tư của bạn không?

Các mẹo vặt và vài lời nhắc nhở:

Hãy hỏi bạn bè và đồng nghiệp để tìm cho mình được người môi giới chứng khoán hay công ty môi giới tốt và có uy tín. Nếu bạn không có được những lời khuyên từ một cá nhân nào, thì hãy tìm trên báo chí về tài chính để có những thông tin bạn cần.

Đầu tư chứng khoán không phải là một trò chơi, nó đòi hỏi bạn phải có những kiến thức thực sự và phải có trí thông minh nhất định. Phải nhớ là bạn luôn theo dõi chặt chẽ mọi diễn biến trên thị trường và đưa ra những quyết định sáng suốt kịp thời để bảo vệ chính bản thân mình.